Agenda item

Rhoddodd Sharon Randall-Smith gyflwyniad - cyflwynodd yr adroddiad ac atebodd gwestiynau'r aelodau:

A oes unrhyw bryder nad yw rhai plant a gofnodwyd fel rhai sy'n derbyn addysg ddewisol yn y cartref yn derbyn addysg addas?

Ar hyn o bryd, mae 192 o ddisgyblion sy'n derbyn addysg ddewisol yn y cartref ar draws yr awdurdod, ac rwy'n hyderus bod y plant hyn yn derbyn addysg addas. Nid oes angen i addysg ddewisol yn y cartref efelychu darpariaeth yn yr ysgol, ar yr amod ei bod yn galluogi plant i ddatblygu sgiliau priodol a chyflawni eu potensial. Mae gennym drefniadau monitro cadarn ar waith, gan gynnwys swyddog addysg ddewisol yn y cartref pwrpasol sy'n cynnal cyswllt rheolaidd â theuluoedd, yn cynnal ymweliadau lle bo angen ac yn darparu cefnogaeth. Lle mae pryderon yn codi, sy'n brin, mae gennym y p?er i gyhoeddi Gorchymyn Mynychu'r Ysgol, er nad yw hyn wedi bod yn angenrheidiol yn ystod y pedair blynedd diwethaf.

Pa ymyriadau y gellir eu rhoi ar waith i fynd i'r afael â'r bwlch mewn presenoldeb rhwng disgyblion sy'n cael prydau ysgol am ddim a disgyblion nad ydynt yn cael prydau ysgol am ddim?

Mae'r bwlch presenoldeb rhwng disgyblion sy'n cael prydau ysgol am ddim a disgyblion nad ydynt yn cael prydau ysgol am ddim, yn enwedig mewn ysgolion uwchradd, yn faes blaenoriaeth sy'n peri pryder. Mae'r bwlch ar lefel uwchradd yn ehangach na chyfartaledd Cymru, tra bod y bwlch cynradd yn llai na'r darlun cenedlaethol. Gall bylchau weithiau ehangu hyd yn oed pan fydd presenoldeb yn gwella'n gyffredinol, yn enwedig os yw presenoldeb nad ydynt yn cael prydau ysgol am ddim yn codi'n gyflymach. Caiff cynnydd ei fonitro nid yn unig trwy faint y bwlch ond hefyd trwy welliannau yn lefelau presenoldeb disgyblion sy'n cael prydau ysgol am ddim eu hunain. Mae mynd i'r afael â'r bwlch yn ffocws cyson mewn trafodaethau lefel disgyblion unigol gydag ysgolion, yn enwedig ysgolion uwchradd, gyda sylw'n cael ei roi i nodi rhwystrau i bresenoldeb a rhoi cefnogaeth briodol ar waith.

A oes unrhyw bryderon penodol sy'n tueddu i ddod allan o ymweliadau â disgyblion sy'n cael eu haddysgu gartref, o ran bylchau mewn addysg?

Na, ac oherwydd nad yw addysg ddewisol gartref yn dilyn cwricwlwm statudol, nid yw'n cael ei asesu yn erbyn darpariaeth yn yr ysgol. Yn lle hynny, mae swyddogion yn chwilio am dystiolaeth bod plant yn datblygu sgiliau craidd, yn enwedig llythrennedd, cyfathrebu, rhifedd, ymholi ac archwilio, gan gynnwys cyfleoedd i ddatblygu dealltwriaeth wyddonol trwy weithgareddau wedi'u cynllunio. Mae'r awdurdod yn darparu ymgysylltiad cefnogol, gan gynnwys sesiynau dysgu a rennir a chyfleoedd i ddisgyblion ddod at ei gilydd ar gyfer gweithgareddau creadigol ac ymarferol. Yn gyffredinol, mae ymweliadau'n cadarnhau bod addysg yn addas ac yn hyblyg, gyda disgyblion yn gwneud cynnydd priodol mewn meysydd sgiliau allweddol, a bod ehangder y profiadau sydd ar gael i ddysgwyr sy'n cael eu haddysgu gartref yn aml yn wahanol i'r rhai mewn lleoliadau ysgol, ond nid yn israddol iddynt.

A yw mesurau cosb ar gyfer absenoldebau gwyliau yn dal i fodoli a faint o ddisgresiwn a roddir i benaethiaid?

Cadarnhaodd yr ymateb fod gan benaethiaid ddisgresiwn i awdurdodi neu wrthod absenoldebau gwyliau yn ystod y tymor. Canllaw'r awdurdod yw na ddylid awdurdodi gwyliau fel arfer, ac eithrio mewn amgylchiadau eithriadol, ac mae gwaith yn parhau gyda chlystyrau ysgolion i sicrhau dealltwriaeth gyson o'r hyn sy'n cyfrif fel "eithriadol" ar draws ysgolion cynradd ac uwchradd. Ar hyn o bryd, nid yw'r awdurdod yn cyhoeddi hysbysiadau cosb sefydlog ar gyfer gwyliau heb awdurdod, gan adlewyrchu'r farn nad yw mesurau cosb yn gyffredinol yn gwella presenoldeb. Fodd bynnag, mae'r sefyllfa hon yn cael ei hadolygu'n barhaus, ac efallai y bydd amgylchiadau cyfyngedig yn y dyfodol lle caiff mesurau o'r fath eu hailystyried. Mae'r gwahaniaeth allweddol yn parhau rhwng absenoldeb awdurdodedig ac absenoldeb heb awdurdod, gydag ymyrraeth ffurfiol yn cael ei sbarduno pan fydd absenoldeb heb awdurdod yn arwain at bresenoldeb sy'n gostwng.

Mae'r trothwy absenoldeb parhaus wedi'i newid gan Lywodraeth Cymru o 20% i 10%. A yw'r awdurdod yn dal i olrhain absenoldebau ar drothwy 20%?

Cadarnhaodd yr ymateb, er bod Llywodraeth Cymru wedi gostwng y trothwy absenoldeb parhaus o 20% i 10%, fod yr awdurdod yn parhau i olrhain presenoldeb ar draws trothwyon lluosog, gan gynnwys 10%, 20%, 30%, 40% a hyd at 70%. Mae hyn yn caniatáu i ysgolion a'r Gwasanaeth Lles Addysg gynnal dealltwriaeth fanwl o batrymau presenoldeb, nodi gwahanol grwpiau o ddisgyblion, ac ymyrryd yn gymesur. Er bod cynnydd sydyn cychwynnol pan newidiodd y trothwy, mae absenoldeb parhaus wedi gostwng ers hynny ar draws ysgolion cynradd ac uwchradd, ac mae monitro rheolaidd yn sicrhau bod yr awdurdod yn gwybod ble mae disgyblion yn eistedd a pha gefnogaeth sydd ar gael iddynt.

A ydych chi'n ymchwilio i ddata presenoldeb i nodi tueddiadau o fewn grwpiau blwyddyn penodol, yn enwedig lle mae'r adroddiad cyffredinol yn canolbwyntio ar y darlun cyfan?

Ydy, mae tueddiadau grwpiau blwyddyn yn cael eu cofnodi a'u holrhain yn rheolaidd gydag ysgolion. Mae'r rhain yn rhan o ddogfen ymgynghori sy'n llywio trafodaethau gydag ysgolion ac yn caniatáu archwilio tueddiadau ar lefel gr?p blwyddyn yn hytrach nag ar lefel yr ysgol gyfan yn unig.

A yw tueddiadau o fewn grwpiau disgyblion penodol neu ysgolion unigol yn cael eu dadansoddi i nodi a oes problemau presenoldeb sy'n dod i'r amlwg neu'n barhaus?

Gellir dadansoddi tueddiadau presenoldeb yn ôl gr?p blwyddyn ac yn ôl ysgol. Mewn ysgolion cynradd, mae presenoldeb yn tueddu i fod yn uwch ac yn fwy cyson, er bod grwpiau blwyddyn iau yn cael eu heffeithio'n fwy gan salwch. Mewn ysgolion uwchradd, mae Blwyddyn 7 fel arfer yn dangos yr absenoldeb uchaf, gyda chyfraddau'n gostwng yn y blynyddoedd diweddarach. Mae rhai carfannau'n dangos absenoldeb cyson uchel drwy gydol eu gyrfa ysgol, ac mae'r rhain yn cael eu monitro'n agos gan Swyddogion Lles Addysg (SLlA), sy'n defnyddio eu gwybodaeth fanwl am ysgolion a chofnodion hanesyddol i olrhain patrymau dros amser.

Pan fydd disgyblion wedi bod yn absennol yn gyson, pa gamau ymarferol a gymerir i gefnogi eu dychweliad i'r ysgol, megis ailintegreiddio graddol neu leoli mewn amgylchedd ystafell ddosbarth llai bygythiol lle bo'n briodol?

Mae cefnogaeth i ddisgyblion sy'n dychwelyd ar ôl absenoldeb wedi'i theilwra i amgylchiadau unigol. Fel arfer, mae absenoldebau byr yn arwain at ddychweliad arferol i'r ysgol, tra bod absenoldebau estynedig yn cynnwys cyswllt cynnar â theuluoedd trwy'r gwasanaeth FLOWS. Defnyddir dulliau sy'n seiliedig ar drawma, a gall ailintegreiddio gynnwys dychweliadau graddol neu drefniadau pwrpasol eraill y cytunwyd arnynt gydag ysgolion. Mae integreiddio swyddogion cyswllt teuluol wedi cryfhau'r gwaith hwn yn sylweddol.

A oes dadansoddiad o ffigurau presenoldeb yn absenoldebau awdurdodedig ac anawdurdodedig?

Mae data presenoldeb yn cynnwys dadansoddiad clir o absenoldebau awdurdodedig ac anawdurdodedig, y gellir eu hadolygu ar lefel yr ysgol a'r gr?p blwyddyn fel rhan o brosesau monitro ac ymgynghori.

Sut mae absenoldebau sy'n gysylltiedig â materion meddygol na ellir eu hosgoi yn cael eu trin o fewn y data presenoldeb, ac a yw'r rhain wedi'u cynnwys yn y ffigurau presenoldeb cyffredinol neu'n cael eu hadrodd ar wahân?

Mae absenoldebau awdurdodedig, gan gynnwys y rhai sy'n gysylltiedig â materion meddygol, yn dal i gael eu cofnodi fel absenoldebau o fewn ffigurau presenoldeb,ond cânt eu cydnabod fel rhai rhesymol a'u cytuno gan yr ysgol. Mae absenoldebau anawdurdodedig yn cael eu trin yn wahanol, gan y gallant sbarduno ymglymiad gan y gwasanaeth oherwydd pryderon ynghylch presenoldeb ac ymgysylltiad.

Sut mae gwaharddiadau ysgol (gan gynnwys ataliadau ac allbynnau) yn cael eu hadrodd, ac a ydynt wedi'u cynnwys yn yr adroddiad presenoldeb hwn, ac os na, sut gall craffu gael mynediad at ddata ar dueddiadau gwahardd ar draws ysgolion Sir Fynwy – o ran a yw'r ffigurau'n codi neu'n gostwng a'r rhesymau sylfaenol – ac a ddylid ystyried hyn fel eitem ar wahân ar gyfer craffu yn y dyfodol?

Mae gwaharddiadau yn un o sawl ffactor a all esbonio pam nad yw disgyblion yn mynychu'r ysgol, ochr yn ochr â materion fel amserlenni llai, anghenion iechyd cymdeithasol, emosiynol a meddyliol, trefniadau addysg hyblyg, a ffactorau cyd-destunol eraill. Mae data gwaharddiadau eisoes wedi'i adrodd yn ffurfiol, gydag adroddiad diweddar a gyflwynwyd i'r pwyllgor hwn ar 27ain Ionawr, yn cwmpasu gwaharddiadau parhaol a dros dro. Mae'r adroddiad hwnnw'n darparu gwybodaeth fanwl i aelodau sy'n dymuno archwilio tueddiadau a rhesymau yn fanylach. Yn ogystal, mae cydlynu gweithredol agos rhwng y Gwasanaeth Lles Addysg a chydweithwyr sy'n gyfrifol am waharddiadau, gyda gwybodaeth gwirio cofrestrau yn cael ei rhannu i sicrhau cywirdeb ffigurau a goruchwyliaeth glir o pryd y caiff disgyblion eu gwahardd a phryd y maent yn dychwelyd i'r ysgol.

Sut mae achosion sylfaenol diffyg presenoldeb – fel problemau ymddygiad, anghenion iechyd cymdeithasol, emosiynol a meddyliol, trawma a phrofiadau niweidiol yn ystod plentyndod – yn cael eu nodi ar draws gwasanaethau sy'n eistedd mewn gwahanol gyfarwyddiaethau?

Cydnabyddir bod diffyg presenoldeb yn achosi nifer o achosion cymhleth. Mae gwasanaethau'n gweithio ar y cyd o fewn yr un gyfarwyddiaeth ac yn agos gyda chydweithwyr cynhwysiant i sicrhau bod anghenion plant yn cael eu deall yn dda. Er na all y Gwasanaeth Lles Addysg (GLlA) bob amser ddiwallu anghenion arbenigol yn uniongyrchol, mae'r rhain yn cael eu cyfleu'n rheolaidd i wasanaethau priodol a all ddarparu ymyriadau wedi'u targedu. Mae ysgolion hefyd yn chwarae rhan ganolog wrth nodi rhwystrau ac ymateb i anghenion unigol disgyblion.

Y tu hwnt i ymateb i ymddygiad, beth sy'n cael ei wneud i fynd i'r afael ag achosion sylfaenol ac atal problemau rhag gwaethygu?

Mae'r dull yn cyfuno ymyrraeth arbenigol lle bo angen â gwaith ataliol mewn ysgolion. Disgwylir i ysgolion ddarparu cwricwlwm a darpariaeth ehangach sy'n datblygu gwydnwch disgyblion a'u gallu i ymdopi â newid wrth iddynt dyfu'n h?n. Mae llawer o ysgolion eisoes yn gweithredu rhaglenni sy'n canolbwyntio ar wydnwch ac yn defnyddio ystod o strategaethau i annog presenoldeb rheolaidd, gyda chefnogaeth gwasanaethau partner sy'n adolygu ac yn addasu'r ddarpariaeth lle bo angen.

Sut mae buddsoddiad mewn cymorth cymdeithasol, emosiynol ac iechyd meddwl yn cael ei ddefnyddio'n rhagweithiol i feithrin gwydnwch a sgiliau ymdopi mewn disgyblion?

Mae pwyslais cryf ar gymorth rhagweithiol ochr yn ochr ag ymyriadau adweithiol. Mae ysgolion yn cymryd rhan mewn rhaglenni a gynlluniwyd i feithrin gwydnwch a dealltwriaeth emosiynol disgyblion, tra bod gwasanaethau'n cydweithio i sicrhau bod plant yn derbyn y cymorth priodol i fynychu'r ysgol mor rheolaidd â phosibl. Bydd staffio ychwanegol a ariennir drwy'r gyllideb yn cryfhau'r gwaith hwn ymhellach.

A oes lle i wneud mwy o waith ymyrraeth gynnar mewn ysgolion cynradd, yn enwedig i gefnogi datblygiad emosiynol, trawma a thrawsnewidiadau allweddol fel llencyndod?

Mae'r ymateb yn cydnabod bod hwn yn faes cymhleth a bod ymyrraeth gynharach yn bwysig. Mae llawer o ysgolion eisoes yn cymryd rhan mewn rhaglenni meithrin gwydnwch, ac mae gwasanaethau'n parhau i weithio ar y cyd i gryfhau cymorth cynnar. Fodd bynnag, cydnabyddir y gallai rhai disgyblion wynebu rhwystrau meddygol neu rwystrau sylweddol eraill sy'n cyfyngu ar bresenoldeb er gwaethaf cymorth.

A yw cyfarwyddiaethau a phwyllgorau craffu'n cydweithio mor effeithiol ag y gallent i rannu gwybodaeth a dysgu ar draws meysydd cyfrifoldeb sy'n gorgyffwrdd?

Mae gwasanaethau'n rhan o'r un gyfarwyddiaeth ac yn cydweithio'n agos, gan ddod â safbwyntiau ac arbenigedd cyflenwol. Er bod mwy y gellid ei wneud bob amser, mae cydweithio'n gryf ac yn gwella. Bydd capasiti tîm ychwanegol a ariennir drwy'r gyllideb yn cefnogi gweithio cydgysylltiedig pellach, gyda'r nod cyffredin o sicrhau bod plant yn derbyn y gefnogaeth a'r cyfleoedd gorau posibl i fynychu'r ysgol lle bynnag y bo'n briodol. Atgoffir aelodau y gallant wirio agendâu cyhoeddedig ar gyfer pob pwyllgor am eitemau o ddiddordeb, ond bydd swyddogion hefyd yn parhau i fod yn rhagweithiol wrth gyfeirio aelodau at feysydd posibl o ddiddordeb cyffredin ar draws y pwyllgorau.

O ystyried y lefelau uchel o ddiffyg presenoldeb ymhlith disgyblion - yn enwedig y rhai sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim - a'r cysylltiad sefydledig rhwng absenoldeb parhaus, canlyniadau addysgol gwael a diweithdra diweddarach, pa gamau penodol sy'n cael eu cymryd i fynd i'r afael â'r mater hwn yn gynnar, yn enwedig mewn ysgolion lle mae cyfraddau absenoldeb ar eu huchaf, er mwyn atal pobl ifanc rhag cael eu cloi mewn anfantais hirdymor?

Mae presenoldeb ymhlith disgyblion sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn ffocws penodol a rheolaidd mewn ymgynghoriadau ag ysgolion. Trafodir presenoldeb y disgyblion hyn yn benodol, ochr yn ochr â'r strategaethau y mae ysgolion yn eu defnyddio a'r gefnogaeth ychwanegol a ddarperir i wella ymgysylltiad. Mewn rhai achosion, gall disgyblion fod allan o'r ysgol dros dro tra'n aros am gefnogaeth gan wasanaethau ehangach, ac er nad yw pob disgybl o'r fath yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim, mae gorgyffwrdd cydnabyddedig. Mae'r gwaith hwn wedi'i ganolbwyntio'n arbennig ar ysgolion uwchradd ac fe'i hadolygir drwy gyfarfodydd bob pythefnos, gan newid rhwng Cyfnod Allweddol 3 a Chyfnod Allweddol 4, sy'n golygu bod disgyblion PYD a'r rhai sydd mewn perygl o absenoldeb parhaus yn cael eu trafod o leiaf yn fisol. Lle mae pryderon yn codi rhwng cyfarfodydd, caiff y rhain eu dilyn yn uniongyrchol gydag ysgolion i sicrhau ymyrraeth amserol.

Crynodeb y Cadeirydd:

Diolch am yr adroddiad a'r ymatebion a roddwyd i gwestiynau'r aelodau. Cynigiwyd bod yr adroddiad yn cael ei gymeradwyo.