Agenda item

Rhoddodd Maria Evans a Brendan Chambers gyflwyniad ac atebodd gwestiynau'r aelodau.

Cwestiynau gan Aelodau: 

• Gofynnodd y Cynghorydd Bond pa ffactorau economaidd-gymdeithasol ac iechyd sy'n cyfrannu at farwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau yn y sir, ac a oes rhai pethau'n gyffredin? Pa mor bell yn ôl y mae achosion sylfaenol yn cael eu hymchwilio, yn enwedig o ran trawma a cham-drin plentyndod?

Esboniodd Maria fod ffactorau'n cynnwys diweithdra, tai ansefydlog, camddefnyddio sylweddau gan rieni, ac amddifadedd. Mae defnyddio sylweddau yn digwydd ar draws pob dosbarth cymdeithasol, gyda gwahanol gyffuriau'n gyffredin mewn gwahanol ardaloedd. Cynhelir ymgyrchoedd atal ac addysg mewn ysgolion a phrifysgolion. Mae problemau iechyd meddwl a thrawma plentyndod (ACEs) yn gyffredin ymhlith defnyddwyr sylweddau, ac mae ymyriadau wedi'u llywio gan drawma. Mae heriau wrth ymgysylltu â gwasanaethau iechyd meddwl, a gwneir ymdrechion i fynd i'r afael â thrawma trwy lwybrau penodol.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Bond ymhellach pa un ddaeth gyntaf—y cyflyrau cronig neu'r defnydd o gyffuriau? Ydych chi'n gweithio gydag ysgolion i atal achosion yn y dyfodol?

Nododd Maria fod rhai'n defnyddio sylweddau i guddio problemau iechyd meddwl, a all arwain at broblemau pellach fel seicosis cyffuriau. Mae syndrom drws cylchdroi rhwng defnyddio sylweddau ac iechyd meddwl. Mae ysgolion wedi'u targedu ar gyfer ymwybyddiaeth ac addysg, ond mae rhaglenni'r ysgol yn canolbwyntio ar effeithiau cyffuriau a chanlyniadau cyfreithiol, nid ar nodi risg trawma. Mae clinigau galw heibio ar gael i fyfyrwyr drafod pryderon cyffuriau.

•        Holiodd y Cynghorydd Bond pa mor effeithiol fu'r dull hwn, a beth oedd y niferoedd blaenorol o'i gymharu â'r flwyddyn hon?

Ymatebodd Maria a Brendan fod 30 o farwolaethau cysylltiedig â chyffuriau yn 2024 a 28 hyd yn hyn yn 2025. Y nifer uchaf a gofnodwyd oedd 34. Yn Sir Fynwy, roedd 1 farwolaeth yn 2024 a 3 yn 2025.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Howells faint o broblem yw nitazin mewn marwolaethau cysylltiedig â chyffuriau? A yw'n hawdd ei adnabod mewn awtopsi, a pha mor effeithiol yw naloxone wrth ei frwydro yn erbyn?

Esboniodd Brendan fod nitazin yn duedd sy'n dod i'r amlwg, yn fwy cyffredin yn genedlaethol ac yn enwedig yn yr Alban, gydag ychydig o achosion yng Ngwent. Fel arfer mae'n cael ei gymysgu â heroin neu gocên, gan wneud cryfder yn anrhagweladwy a gorddosau yn fwy tebygol. Mae’r gaith o adnabod y cyffur yn gwella trwy ddarparwyr fforensig a phrifysgolion. Ychwanegodd Maria fod naloxone yn gweithio ond yn aml mae angen llawer mwy o ddosau ar gyfer gorddosau nitazin o'i gymharu â heroin, weithiau hyd at 10 neu 11 pigiad.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Kear beth yw cyswllt a dull y tîm heddlu o atal ynghylch camddefnyddio cyffuriau a marwolaethau cysylltiedig, o ystyried tueddiadau mewn ystadegau meddu ar gyffuriau a'u cyflenwi?

Ymatebodd Brendan mai ymchwilio ar ôl y ffaith yw ei ran yn bennaf, nid atal. Mae atal yn cael ei drin drwy gyfarfodydd partneriaeth ac unedau heddlu eraill, ond nid yw'n ymwneud yn uniongyrchol â gweithgareddau atal rheng flaen. Cydnabu Tony hyn ac awgrymodd y gallai fynd â'r cwestiwn yn ôl at y pennaeth a'r Comisiynydd Heddlu a Throseddu.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Jones pam nad oes mwy o hysbysebu cyhoeddus neu waith gan y llywodraeth i godi ymwybyddiaeth am beryglon cyffuriau fel cetamin ac opioidau synthetig, o ystyried pa mor ddifrifol ac anhysbys yw'r risgiau hyn? A fyddai ymgyrch llym (e.e., ar y cyfryngau cymdeithasol neu'r teledu) yn effeithiol?

Ymatebodd Maria fod llawer o ymgyrchoedd lleihau niwed eisoes ar waith, gan gynnwys cynlluniau gweithredu cetamin amlasiantaeth, llwybrau wroleg, a phecynnau profi cyffuriau ar gyfer defnyddwyr. Er gwaethaf yr ymdrechion hyn, yn aml nid yw pobl ifanc yn ceisio cymorth nes eu bod mewn argyfwng. Canfuwyd bod ymgyrchoedd cenedlaethol blaenorol (fel "Dywedwch Na wrth Gyffuriau") yn aneffeithiol. Mae'r ardal hefyd yn dosbarthu stribedi profi nitazene. Fodd bynnag, nododd Maria mai dim ond yr ymylon y mae’r gwaith hwn yn ei gyrraedd. Aeth Penny ymlaen, gan awgrymu y dylid gofyn i Lywodraeth Cymru wneud mwy, fel ymgyrch gyhoeddusrwydd ehangach, yn enwedig ar gyfer cyffuriau presgripsiwn fel pregabalin, sy'n gysylltiedig â llawer o farwolaethau.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Rooke sut mae cyffuriau presgripsiwn yn cael eu monitro i sicrhau nad ydyn nhw'n disgyn i'r dwylo anghywir?

Esboniodd Maria fod pryderon ynghylch presgripsiynu anghyfrifol (e.e., pregabalin, gabapentin) yn cael eu codi trwy'r Rhwydwaith Gwybodaeth Lleol ar Gyffuriau Rheoledig ac yn cael eu hadrodd i Swyddog Atebol y Bwrdd Iechyd. Fodd bynnag, maen nhw'n dal i aros am ymateb gan y Bwrdd Iechyd er gwaethaf yr adroddiadau hyn.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Riley a yw pobl yn dod yn ddigartref oherwydd defnyddio cyffuriau, neu a ydyn nhw'n dechrau defnyddio cyffuriau oherwydd eu bod nhw'n ddigartref?

Dywedodd Maria ei fod yn sefyllfa y ddau beth yn wir. Mae rhai'n dod yn ddigartref oherwydd defnyddio sylweddau (e.e., cyn-filwyr yn cuddio anhwylder straen wedi trawma), tra bod eraill yn dechrau defnyddio cyffuriau ar ôl dod yn ddigartref i oroesi ar y strydoedd.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Riley hefyd a yw'r rhan fwyaf o farwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau yng Nghasnewydd oherwydd pobl yn mudo yno am wasanaethau, neu a ydyn nhw'n drigolion lleol?

Esboniodd Maria, er bod rhai'n mudo i Gasnewydd am driniaeth a hygyrchedd cyffuriau, fod problemau'n bodoli ledled Gwent, gyda phobl yn symud am lety dros dro. Mae Casnewydd yn fan problemus ar gyfer delio cyffuriau, ond mae marwolaethau'n digwydd mewn ardaloedd eraill hefyd.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Riley a fyddai darparu mwy o wasanaethau lleol yn Sir Fynwy yn lleihau mudo i Gasnewydd ac yn effeithio ar ystadegau?

Eglurodd Maria fod gwasanaethau G DAS yn cwmpasu Gwent gyfan, nid Casnewydd yn unig. Mae gan Sir Fynwy fferyllfeydd cymunedol sy'n cynnig cyfnewid nodwyddau a defnydd dan oruchwyliaeth, ynghyd â dwy ganolfan (Cas-gwent a'r Fenni) ar gyfer cefnogaeth leol.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Brown a ellid newid y cyllid fel bod staff y Bwrdd Iechyd wedi'u lleoli mewn hosteli neu wely a brecwast i'r digartref i gefnogi pobl â phroblemau cyffuriau ac alcohol, yn hytrach na dibynnu ar wasanaethau peripatetig?

Ymatebodd Maria y byddai hyn y tu allan i'w chylch gwaith. Mae'r grant presennol gan Lywodraeth Cymru eisoes wedi'i ddyrannu ar gyfer darparu triniaeth, ac felly nid oes unrhyw arian ar gael o fewn eu grant at y diben hwn. Ni allai siarad dros allu'r Bwrdd Iechyd i ddarparu cyllid o'r fath.

•        Mynegodd y Cynghorydd Butler bryder fel rhiant ynghylch argaeledd eang cyffuriau anghyfreithlon ar-lein, gan gynnwys cynhyrchion fel gummies a bariau mwseli wedi'u llenwi ag opioidau synthetig, a nododd pa mor gyffredin yw camddefnyddio sylweddau ymhlith pobl ifanc. Dywedodd ei bod yn bryderus nad yw'r rhaglen addysg cyffuriau "Wings to Fly" yn cael ei chynnig mwyach a phwysleisiodd yr angen am addysg cyffuriau cyn i fyfyrwyr fynd i'r chweched dosbarth ac eto pan fyddant yn dechrau yn y coleg. Awgrymodd y Cynghorydd Butler fod y mater yn sylweddol a gofynnodd i'r Cynghorydd Kear godi'r pryderon hyn gyda bwrdd yr heddlu.

•         Gofynnodd y Cynghorydd Watts sut mae'r Bwrdd Cynllunio Ardal (BCA) yn rhyngweithio â thimau Diogelwch Cymunedol i sicrhau rhannu data a gwybodaeth?

Nododd Maria fod Partneriaethau Diogelwch Cymunedol a'r pum awdurdod lleol yn eistedd ar y BCA, a bod gwybodaeth yn cael ei bwydo'n ôl i’r Partneriaethau trwy eu cynrychiolwyr ar y bwrdd.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Watts a oes man cychwyn ar gyfer data sy'n gysylltiedig â chyffuriau yn Sir Fynwy a phwy sy'n cynrychioli Cyngor Sir Fynwy mewn cyfarfodydd amlasiantaeth ar ddiogelwch cymunedol, a phwy sy'n canolbwyntio ar ymateb i driniaeth? Gofynnodd hefyd a yw data yn cael ei fwydo'n ôl i'r Cyngor?

Esboniodd Maria fod data Sir Fynwy yn cael ei rannu gyda'r Cyngor drwy gynrychiolwyr Partneriaeth Diogelwch Cymunedol ar y Bwrdd Cynllunio Ardal.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Watts a oedd colli swyddogion cyswllt ysgolion wedi effeithio ar allu'r heddlu i weithio mewn ysgolion?

Dywedodd Brendan fod y golled yn debygol o gael effaith ar atal, er nad oes ganddo ddata i'w fesur.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Watts a oedd adnoddau'r heddlu yn effeithio ar eu gallu i blismona cyflenwad a defnydd cyffuriau?

Esboniodd Brendan fod plismona yn rhagweithiol ac yn targedu cadwyni cyflenwi lleol, rhanbarthol a chenedlaethol, ond mae maint a soffistigedigrwydd y farchnad gyffuriau yn ei gwneud hi'n anodd mynd i'r afael â hyn yn llawn gyda'r adnoddau presennol.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Watts sut mae cyflenwad cyffuriau yn cael ei dargedu, yn enwedig mewn ysgolion?

Disgrifiodd Brendan ddull aml-haenog: mae timau cymdogaeth lleol yn targedu delwyr lleol, mae timau troseddau cyfundrefnol yn targedu cyflenwyr rhanbarthol, ac mae'r Asiantaeth Troseddu Genedlaethol yn targedu cyflenwad cenedlaethol/rhyngwladol. Ailadroddodd yr her oherwydd maint a chymhlethdod y farchnad.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Watts pa welliannau y gellir eu gwneud—a oes angen mwy o adnoddau, neu a all cyrff cyhoeddus weithio'n fwy clyfar gyda'i gilydd?

Pwysleisiodd Brendan bwysigrwydd gwaith atal a nododd fod y dirwedd yn newid yn gyson, gan ei bod yn gofyn am addasu a chydweithio parhaus.

Crynodeb y Cadeirydd:

Diolchodd y Cadeirydd i Maria a Brendan am fynychu'r cyfarfod a rhoi ymatebion defnyddiol i gwestiynau'r aelodau ar bwnc mor bwysig. Nododd y Cadeirydd y gellid trafod rhai o'r materion a godwyd gyda'r Prif Gwnstabl pan gaiff ei wahodd i fynychu cyfarfod yn y dyfodol. Diolchodd y Cadeirydd iddynt am eu hamser ac am baratoi cyflwyniad mor gydlynol.