Agenda item

Cyflwynwyd yr adroddiad gan Ben Callard, yr Aelod Cabinet gyda Jonathan Davies, ac atebodd gwestiynau aelodau gyda Nicola Wellington, Will McLean a Jane Rodgers:

Faint o ysgolion oedd wedi cyflwyno cynlluniau adfer erbyn hanner tymor mis Hydref a faint gafodd eu dychwelyd ar gyfer eu gwella?

Cafodd yr holl gynlluniau adfer gofynnol eu cyflwyno erbyn hanner tymor mis Hydref, eu hadolygu’n fewnol a’u monitro’n fisol. Ni chaiff cynlluniau eu hailysgrifennu os collir targedau; gofynnir i ysgolion addasu blynyddoedd y dyfodol i ateb ymrwymiadau.

Beth yw’r amserlen nodweddiadol ar gyfer cynlluniau adfer ac a yw ysgolion gyda diffygion uchel yn wynebu heriau ariannol strwythurol?

Caiff cynlluniau adfer eu teilwra ar gyfer pob ysgol, gan anelu am ddisgyblaeth ariannol gadarn a chynaliadwy heb newidiadau sy’n tarfu. Rhoddir cymorth i alluogi adferiad graddol gan leihau’r effaith ar ddisgyblion.

Sut y gellir sicrhau’r cyngor bod arbedion newid arfer gofal cymdeithasol oedolion yn cael effaith a faint o becynnau gofal a gafodd eu gostwng drwy’r broses adolygu?

Mae’r rhaglen newid ymarfer yn gymhleth, gyda ffocws ar ymateb i gynnydd mewn galw a defnyddio adnoddau’n effeithlon. Caiff arbedion eu hadlewyrchu yn y llinell waelod ond mae’n anodd ynysu ffigurau penodol oherwydd anghenion deinamig a newidiadau mewn cyflenwi gofal. Caiff adolygiadau eu cynnal a bydd dyraniad mwy manwl ar gael yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

Faint mae’r broses adolygu yn edrych yn holistig ar sefyllfa pob unigolyn?

Mae’r ymagwedd yn wir yn holistig, gan ystyried deilliannau llesiant, cymorth i ofalwyr, cysylltiadau cymunedol a thechnoleg gynorthwyol, nid dim ond gofal ffurfiol.

Beth yw’r blaenamcan o leoliadau preswyl erbyn diwedd y flwyddyn a’r flwyddyn nesaf, o gofio’r cynydd mewn dementia a gofal cymhleth?

Mae’r cyngor yn rhagweld tri lleoliad newydd bob mis yn seiliedig ar dueddiadau diweddar ond mae’n anodd rhagweld hyn a gall pwysau gaeaf effeithio arno. Mae’r cynnydd yn gysylltiedig â phoblogaeth sy’n heneiddio ac anghenion cynyddol gymhleth.

Pa gyfran o gostau cyfreithiol cynyddol mewn gwasanaethau plant y gellid eu hosgoi a pha fodelau cymorth cyfreithiol eraill a gafodd eu hystyried?

Rhoddodd y cyngor gynnig ar gomisiynu cymorth cyfreithiol allanol ond fe gynyddodd y costau. Defnyddir eiriolaeth mewnol lle’n bosibl a bwriedir cynnal dadansoddiad pellach i ddynodi cyfleoedd arbed costau. Caiff rhai costau eu gorfodi gan y llysoedd ac ni fedrir eu rheoli’n llwyr.

Beth yw’r rhaniad rhwng cyllid Llywodraeth Cymru a’r dreth gyngor ar gyfer y sir? Sut mae hyn yn cymharu gyda chyfartaledd Cymru ac a fedrai’r Cynllun Datblygu Lleol a thai fforddiadwy effeithio ar y gymhareb hon?

Mae’r rhaniad cyfartalog yng Nghymru tua 70% cyllid Llywodraeth Cymru a 30% treth gyngor, ond mae Sir Fynwy yn dibynnu mwy ar y dreth gyngor. Mae gwahanol ffactorau yn effeithio ar y gymhareb, yn cynnwys gostyngiadau, eithriadau a bandiau datblygu. Gallai’r Cynllun Datblygu Lleol a thai fforddiadwy ddylanwadu ar dybiaethau’r dyfodol ond mae’n faes cymhleth a caiff ei fodelu’n ddarbodus.

Sut fydd yr Aelod Cabinet yn sicrhau fod cynlluniau arbedion a thrawsnewid dros yr ychydig flynyddoedd nesaf yn wirioneddol realistig a chyraeddadwy, o gofio mai dim ond 80% o’r arbedion a gynlluniwyd a gafodd eu sicrhau y flwyddyn ddiwethaf a bod llawer o wasanaethau eisoes ar isafswm statudol. Pa feini prawf gaiff eu defnyddio i benderfynu os yw arbediad trawsnewidiol yn ddigon cadarn i gael ei gynnwys yn y gyllideb ac a fydd craffu yn cael cyfle i brofi’r tybiaethau hyn?

Roedd yr Aelod Cabinet yn cydnabod yr her, gan nodi y bu targedau arbedion yn anodd, ond mae’r cyngor wedi sicrhau cyfradd uwch (tua 92%) hyd yma eleni. Caiff cynigion am arbedion eu craffu drwy’r broses ymgynghori ar y gyllideb, yn cynnwys pwyllgorau craffu, fydd yn parhau i gael cyfle i herio cadernid cynigion ac os ydynt yn gyraeddadwy ai peidio.

Beth yw strategaeth y cyngor ar gyfer gostwng dibyniaeth ar dderbyniadau a benthyca cyfalaf, o gofio y rhagwelir y bydd derbyniadau cyfalaf yn disgyn yn sydyn, a sut fydd y cyngor yn cynnal buddsoddiad mewn asedau hanfodol heb ganiatáu iddynt waethygu?

Mae’r cyngor yn gostwng defnydd derbyniadau cyfalaf i gefnogi’r gyllideb refeniw, gan anelu am sero erbyn 2028/29. Mae’r gronfa derbyniadau yn lleihau a dim ond drwy’r Cynllun Datbygu Lleol newydd y caiff ei ail-lenwi. Rhoddir blaenoriaeth i fuddsoddiad cyfalaf yn seiliedig ar risg a fforddiadwyedd, gydag asesiadau technegol yn llywio penderfyniadau. Bydd angen benthyca ar gyfer buddsoddiadau uwchben cyllid craidd, ac mae’r cyngor yn asesu’r effaith hirdymor a blaenoriaethu anghenion.

Crynodeb y Cadeirydd:

Diolchodd y Cadeirydd i’r Aelod Cabinet a swyddogion am yr adroddiad a’u hymatebion i gwestiynau aelodau, gyda’r aelodau yn croesawu ymdrechion i gyfenwi gwasanaethau mwy effeithiol gyda ffocws ar y cwsmer. Cafodd yr adroddiad ei gynnig.