Agenda and minutes

Ni dderbyniwyd unrhyw ymddiheuriadau am absenoldeb.  

Datganodd y Cynghorydd Penny Jones fuddiant di-ragfarn fel aelod annibynnol o Fwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan.

Dangoswyd fideo a gyflwynwyd gan breswylydd mewn perthynas â thraffig yn deillio o'r cyfyngiadau ar gerbydau nwyddau trwm ar Bont Hafren. Roedd hyn yn ymwneud ag eitem 5 ar yr agenda. Gwahoddodd y Cadeirydd Jonathan Hill o Briffyrdd Cenedlaethol i wneud sylwadau.

Roedd y swyddog Priffyrdd Cenedlaethol (National Highways) wedi cydnabod y fideos, gan egluro eu bod yn dangos effaith rheoli cludo nwyddau dros yr M48 yn ystod cau arfaethedig Pont Tywysog Cymru ar yr M4. Nododd, heb reolaeth o'r fath, y byddai cludo nwyddau yn wynebu dargyfeiriad o 100 milltir. Eglurwyd bod y gyfran uchel o gludo nwyddau a welwyd yn y fideo oherwydd cau'r M4 ac nad yw'n gynrychioliadol o weithrediadau arferol; unwaith y bydd yr ateb tymor canolig wedi'i weithredu, dim ond yn ystod cyfnodau cau arfaethedig y bydd hyn yn sefyllfa a reolir.

Rhoddodd Maria Evans a Brendan Chambers gyflwyniad ac atebodd gwestiynau'r aelodau.

Cwestiynau gan Aelodau: 

• Gofynnodd y Cynghorydd Bond pa ffactorau economaidd-gymdeithasol ac iechyd sy'n cyfrannu at farwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau yn y sir, ac a oes rhai pethau'n gyffredin? Pa mor bell yn ôl y mae achosion sylfaenol yn cael eu hymchwilio, yn enwedig o ran trawma a cham-drin plentyndod?

Esboniodd Maria fod ffactorau'n cynnwys diweithdra, tai ansefydlog, camddefnyddio sylweddau gan rieni, ac amddifadedd. Mae defnyddio sylweddau yn digwydd ar draws pob dosbarth cymdeithasol, gyda gwahanol gyffuriau'n gyffredin mewn gwahanol ardaloedd. Cynhelir ymgyrchoedd atal ac addysg mewn ysgolion a phrifysgolion. Mae problemau iechyd meddwl a thrawma plentyndod (ACEs) yn gyffredin ymhlith defnyddwyr sylweddau, ac mae ymyriadau wedi'u llywio gan drawma. Mae heriau wrth ymgysylltu â gwasanaethau iechyd meddwl, a gwneir ymdrechion i fynd i'r afael â thrawma trwy lwybrau penodol.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Bond ymhellach pa un ddaeth gyntaf—y cyflyrau cronig neu'r defnydd o gyffuriau? Ydych chi'n gweithio gydag ysgolion i atal achosion yn y dyfodol?

Nododd Maria fod rhai'n defnyddio sylweddau i guddio problemau iechyd meddwl, a all arwain at broblemau pellach fel seicosis cyffuriau. Mae syndrom drws cylchdroi rhwng defnyddio sylweddau ac iechyd meddwl. Mae ysgolion wedi'u targedu ar gyfer ymwybyddiaeth ac addysg, ond mae rhaglenni'r ysgol yn canolbwyntio ar effeithiau cyffuriau a chanlyniadau cyfreithiol, nid ar nodi risg trawma. Mae clinigau galw heibio ar gael i fyfyrwyr drafod pryderon cyffuriau.

•        Holiodd y Cynghorydd Bond pa mor effeithiol fu'r dull hwn, a beth oedd y niferoedd blaenorol o'i gymharu â'r flwyddyn hon?

Ymatebodd Maria a Brendan fod 30 o farwolaethau cysylltiedig â chyffuriau yn 2024 a 28 hyd yn hyn yn 2025. Y nifer uchaf a gofnodwyd oedd 34. Yn Sir Fynwy, roedd 1 farwolaeth yn 2024 a 3 yn 2025.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Howells faint o broblem yw nitazin mewn marwolaethau cysylltiedig â chyffuriau? A yw'n hawdd ei adnabod mewn awtopsi, a pha mor effeithiol yw naloxone wrth ei frwydro yn erbyn?

Esboniodd Brendan fod nitazin yn duedd sy'n dod i'r amlwg, yn fwy cyffredin yn genedlaethol ac yn enwedig yn yr Alban, gydag ychydig o achosion yng Ngwent. Fel arfer mae'n cael ei gymysgu â heroin neu gocên, gan wneud cryfder yn anrhagweladwy a gorddosau yn fwy tebygol. Mae’r gaith o adnabod y cyffur yn gwella trwy ddarparwyr fforensig a phrifysgolion. Ychwanegodd Maria fod naloxone yn gweithio ond yn aml mae angen llawer mwy o ddosau ar gyfer gorddosau nitazin o'i gymharu â heroin, weithiau hyd at 10 neu 11 pigiad.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Kear beth yw cyswllt a dull y tîm heddlu o atal ynghylch camddefnyddio cyffuriau a marwolaethau cysylltiedig, o ystyried tueddiadau mewn ystadegau meddu ar gyffuriau a'u cyflenwi?

Ymatebodd Brendan mai ymchwilio ar ôl y ffaith yw ei ran yn bennaf, nid atal. Mae atal yn cael ei drin drwy gyfarfodydd partneriaeth ac unedau heddlu eraill, ond nid yw'n ymwneud yn uniongyrchol â gweithgareddau atal rheng flaen. Cydnabu Tony hyn ac awgrymodd y gallai fynd â'r cwestiwn yn  ...  view the full Cofnodion text for item 4.

Rhoddodd Alan Feist gyflwyniad ac atebodd gwestiynau'r aelodau gyda Jonathan Hill.

Cwestiynau gan yr Aelodau:

•        Gwnaeth y Cynghorydd Bond sylw y gallai aelodau lleol fod yn rhan ddefnyddiol o'r gr?p llywio rhanddeiliaid i wella llif gwybodaeth a thawelu ofnau. Gofynnodd beth yw'r asesiad effaith a risg ar gyfer aflonyddwch ar ochr Cas-gwent oherwydd yr ateb mesuryddion cerbydau nwyddau trwm arfaethedig? Pa mor aml y bydd problemau sylweddol yn digwydd, a beth yw'r senario gwaethaf posibl?

Esboniodd tîm y prosiect fod modelu'n aaml-haenog (modelau strategol, wedi'u cordonio, a gweledol manwl) ac yn barhaus. Y sefyllfa waethaf bosibl yw gwaharddiad tua'r dwyrain ar gerbydau nwyddau trwm yn ystod oriau brig (e.e., 7:00–10:00 AM), a fyddai'n atal tagfeydd ychwanegol. Yn yr achos gorau, gallai'r gwaharddiad fod yn fyrrach neu’n ddiangen. Nid yw'r tîm yn bwriadu ailadeiladu'r gylchfan na'r A466 ar hyn o bryd.

•        Cwestiynodd y Cynghorydd Bond, os yw cerbydau nwyddau trwm wedi'u gwahardd yn ystod oriau brig, a fyddant yn pentyrru ar y ffordd sy’n ymuno a'r gylchfan, gan effeithio ar draffig ceir?

•        Ymatebodd y tîm y bydd y strategaeth arwyddion yn cael ei chynllunio i atal cerbydau nwyddau trwm rhag cyrraedd Cas-gwent yn ystod y gwaharddiad, gan eu dargyfeirio trwy Bont Tywysog Cymru. Bydd arwyddion yn cael eu sbarduno'n ddigon cynnar i osgoi pentyrru.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Howells a oes unrhyw gynnydd wedi bod ar agor cyffordd yr M49 ar ochr Avonmouth/Hafren, ac a ellid dod â'r dyddiad agor ymlaen? Pa effaith fyddai agor y gyffordd hon yn ei chael ar draffig pont yr M48?

Cadarnhaodd tîm y prosiect y dylai cyffordd yr M49 (Cyffordd 1) agor ddiwedd yr haf y flwyddyn nesaf. Bydd ei hagor yn caniatáu i unedau cludo nwyddau o Avonmouth i gael mynediad uniongyrchol at yr M4 a Phont Tywysog Cymru, gan leihau eu hangen i ddefnyddio'r M48 trwy Aust. Mae'r tîm yn disgwyl y bydd hyn yn darparu gwydnwch rhwydwaith ychwanegol, er y bydd cyfran union y llwybrau symud traffig yn cael ei phennu trwy fodelu pellach. Nodasant fod dod â'r dyddiad agor ymlaen yn annhebygol, gan fod chwe mis yn amserlen fer ar gyfer prosiect peirianneg sifil o'r fath.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Rooke a oes asesiadau effaith economaidd wedi'u gwneud ar gyfer yr ardal, yn enwedig o ystyried yr effaith ddifrifol pan gaewyd y ddwy bont?

Dywedodd Priffyrdd Cenedlaethol nad oedd angen unrhyw asesiad economaidd ar gyfer y penderfyniad i gael gwared ar gerbydau nwyddau trwm a oedd yn seiliedig ar ddiogelwch, ac felly ni wnaed yr un. Fodd bynnag, bydd angen dadansoddiad cost-budd a gwerth am arian ar gyfer yr ateb tymor canolig, a bydd yr achos busnes tymor hir yn cynnwys effeithiau economaidd-gymdeithasol, megis effeithiau ar gyflogaeth a thwf.

•        Gofynnodd y Cynghorydd Rooke beth y gellir ei wneud mewn amgylchiadau eithriadol pan fydd y ddwy bont ar gau i atal seilwaith a busnesau lleol rhag cau'n llwyr?

Mae'r tîm yn cynnal asesiad llawn o'r digwyddiad diweddar a'r ymateb. Y prif fesur  liniaru yw sicrhau bod teithiau  ...  view the full Cofnodion text for item 5.

Nodwyd y rhaglen waith.  

Nodwyd hyn.  

Cytunwyd bod cofnodion y cyfarfod ar 28ain Hydref 2025 yn gofnod gwir a chywir o'r cyfarfod.

Action List: