Agenda item

Rhoddodd Dr Emily Clark gyflwyniad, traddododd sylwadau agoriadol gyda Liz Andrew a Jackie Williams, cyn ateb cwestiynau'r aelodau gyda Megan Escott:

 

Cwestiynau gan Aelodau:

 

•        A oes gennym ddata lleol digonol ac ystyrlon i ddeall tueddiadau hunanladdiad yn Sir Fynwy, yn enwedig achosion a gyrwyr, a pha mor hyderus allwn ni fod mewn cymariaethau rhwng ardaloedd?

 

Mae data lleol yn gyfyngedig o ran dangos perthnasoedd achos ac effaith clir. Mae llawer o'r data gwyliadwriaeth hunanladdiad a amheuir mewn amser real yn dros dro a gall oramcangyfrif ffigurau terfynol, tra bod data Swyddfa Ystadegau Gwladol wedi'i gadarnhau yn cyrraedd gydag oedi sylweddol. Mae hunanladdiad yn parhau i fod yn ddigwyddiad cymharol brin, sy'n golygu y gall newidiadau bach mewn niferoedd greu gwahaniaethau mawr mewn cyfraddau. Ar hyn o bryd, mae ffigurau Sir Fynwy yn dod o fewn amrywiad ystadegol arferol, ac mae angen monitro parhaus yn hytrach na chasgliadau cadarn.

 

•        Os yw Sir Fynwy yn ymddangos yn gymharol uchel mewn cyfraddau pennawd o'i gymharu â lleoedd fel Casnewydd, pam nad yw ymyriadau peilot yn cael eu targedu yno yn gyntaf?

 

Nid yw'r gwasanaeth atal hunanladdiad y cyfeirir ato wedi'i lansio eto ac mae'n cael ei gyflwyno ar sail Gwent gyfan yn hytrach na'i dargedu at un awdurdod lleol. Mae'r cynllun peilot wedi'i gynllunio i weithredu ar draws ardal gyfan y bwrdd iechyd fel bod mynediad yn gyson a gellir rhannu dysgu, yn hytrach na chanolbwyntio adnoddau mewn un ardal yn seiliedig ar ffigurau gwyliadwriaeth cynnar. 

 

 

 

• A yw'r patrymau cenedlaethol sy'n dangos cyfraddau hunanladdiad uwch ymhlith dynion yn cael eu hadlewyrchu'n lleol, a pha ffactorau sy'n ymddangos yn cyfrannu at hyn?

 

Yn aml, mae dynion sy'n cyflwyno'n lleol gyda syniadau hunanladdol yn wynebu pwysau lluosog, sy'n gorgyffwrdd fel chwalfa deuluol, ansicrwydd tai, camddefnyddio sylweddau, unigedd, a straen hirfaith sy'n gysylltiedig â systemau cyfreithiol neu statudol. Yn aml, mae'n anodd gwahanu achos oddi wrth ganlyniad, gan fod problemau iechyd meddwl a phroblemau cymdeithasol yn aml yn atgyfnerthu ei gilydd. Mae'r patrymau cymhleth hyn yn cyd-fynd ag arsylwadau cenedlaethol, hyd yn oed os yw'n anodd mesur achosiaeth leol fanwl gywir.

 

• Sut mae pobl sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol, yn enwedig trigolion h?n neu'r rhai sydd â mynediad cyfyngedig at dechnoleg, yn gallu cael mynediad at gymorth iechyd meddwl ac atal hunanladdiad pan ddarperir cymaint o wybodaeth ar-lein trwy lwyfannau fel gwefan Melo?

 

Mae allgáu digidol yn cael ei gydnabod fel problem wirioneddol. Gellir argraffu a rhannu'r holl gynnwys ar wefan Melo ar ffurf bapur, ac anogir partneriaid i wneud hyn trwy wasanaethau rheng flaen fel meddygfeydd teulu a lleoliadau cymunedol. Defnyddir llyfrgelloedd hefyd trwy gynlluniau cenedlaethol fel Reading Well. Mae hyfforddiant a chymorth ar gael wyneb yn wyneb yn ogystal ag ar-lein, ac mae ymdrechion yn parhau i sicrhau bod gwybodaeth yn hygyrch i bobl na allant ddefnyddio gwasanaethau digidol.

 

• A oes cymorth ymarferol ychwanegol ar gael i helpu pobl sydd wedi'u heithrio'n ddigidol i ymgysylltu â gwasanaethau, er enghraifft trwy ddyfeisiau, darparu data, neu gymorth technegol?

 

Mae cymorth ychwanegol ar gael ar lefelau uwch o angen. Defnyddir cynlluniau benthyg dyfeisiau, darparu data, a sesiynau cymorth technegol i helpu pobl i gael mynediad at therapi neu gymorth ar-lein lle byddai rhwystrau digidol fel arall yn atal ymgysylltu, yn enwedig i'r rhai sy'n byw mewn ardaloedd gwledig, yn profi tlodi, neu'n methu mynychu gwasanaethau yn bersonol.

 

• A oes tueddiadau neu faterion penodol yn dod i'r amlwg yn Sir Fynwy y dylai Cynghorwyr fod yn ymwybodol ohonynt wrth ymgysylltu â thrigolion, yn enwedig wrth gynnal gwaith o ddrws i ddrws?

 

Mae hunanladdiad yn parhau i fod yn ddigwyddiad cymharol brin ac mae angen bod yn ofalus wrth ddehongli setiau data lleol bach, gan y gall newidiadau rhifiadol bach ymddangos yn arwyddocaol. Ar hyn o bryd, mae ffigurau Sir Fynwy yn dod o fewn yr amrywiad ystadegol disgwyliedig. Mae'r timau Bwrdd Iechyd ac Iechyd y Cyhoedd yn parhau i fonitro data yn agos ac adolygu deallusrwydd gyda phartneriaid, yn hytrach na dod i gasgliadau cadarn o dueddiadau tymor byr.

 

 

• A oes gennym y cydbwysedd cywir rhwng gwasanaethau cymorth ar-lein ac wyneb yn wyneb, ac a ydym yn hyderus bod dibyniaeth gynyddol ar ddarpariaeth ddigidol yn briodol o ystyried pwysau adnoddau ac anghenion pobl sy'n profi trallod meddwl?

 

Mae gwasanaethau wedi'u cynllunio i ganolbwyntio ar y person ac fe'u cynigir ar-lein ac wyneb yn wyneb lle bynnag y bo modd. Mae dewis y claf yn ganolog, yn enwedig o fewn gwasanaethau iechyd meddwl arbenigol, ac mae pobl yn gallu dewis sut maen nhw'n ymgysylltu. Er bod darpariaeth ar-lein wedi ehangu'n sylweddol ac yn aml yn cael ei ffafrio oherwydd ei bod yn gyflymach ac yn haws cael mynediad iddi, mae cymorth wyneb yn wyneb yn parhau i fod ar gael ac yn cael ei annog yn weithredol lle mae'n fwy priodol neu fuddiol.

 

•        A yw gwasanaethau wyneb yn wyneb mewn perygl o gael eu gorlethu gan ddarpariaeth ar-lein oherwydd bod opsiynau ar-lein yn haws i'w darparu a'u llenwi'n gyflymach?

 

Mae gwasanaethau ar-lein yn aml yn fwy poblogaidd ac yn llenwi'n gyflymach, yn bennaf oherwydd eu bod yn cael gwared ar rwystrau teithio ac amser. Fodd bynnag, mae cydnabyddiaeth bod darpariaeth wyneb yn wyneb yn cynnig gwerth ychwanegol, yn enwedig ar gyfer trafodaeth ddyfnach ac adeiladu perthnasoedd. Mae ymdrechion yn parhau i sicrhau bod hyfforddiant a chymorth wyneb yn wyneb yn parhau i fod ar gael, yn enwedig i staff rheng flaen ac unigolion â lefelau uwch o angen.

 

•        Pa mor effeithiol yw hyfforddiant a chymorth ar-lein o'i gymharu ag ymgysylltu wyneb yn wyneb, ac a yw pobl yn derbyn digon o fudd o fformatau digidol yn unig?

 

Defnyddir hyfforddiant a chymorth ar-lein yn helaeth ac maent yn effeithiol i lawer o bobl, yn enwedig ers y newid a ddilynodd Covid 19. Fodd bynnag, mae ymgysylltu wyneb yn wyneb yn aml yn fwy effeithiol ar gyfer materion sensitif neu gymhleth. Am y rheswm hwnnw, mae hyfforddiant a gwasanaethau yn parhau i gael eu cynnig yn y ddau fformat, gydag anogaeth i gymryd rhan wyneb yn wyneb lle bo'n briodol, yn hytrach na dibynnu'n llwyr ar ddarpariaeth ddigidol.

 

•        A ellir darparu eglurder ychwanegol ar sut mae adnoddau fel y Padlet a llwyfan Melo yn cael eu defnyddio i gefnogi gweithwyr proffesiynol a chymunedau?

 

Mae'r Padlet yn gweithredu fel canolfan wybodaeth a rennir ar gyfer gweithwyr proffesiynol ac mae'n cynnwys data, adnoddau hyfforddi, diweddariadau gwasanaeth, a gwybodaeth atal hunanladdiad. Mae Melo yn darparu adnoddau iechyd meddwl a lles cyhoeddus eang ac fe'i defnyddir yn helaeth gan y cyhoedd a gweithwyr proffesiynol. Bwriedir i'r ddau offeryn ategu, yn hytrach na disodli, gwasanaethau uniongyrchol a chymorth wyneb yn wyneb.

• A yw recriwtio dwy Nyrs Seiciatrig Gymunedol ychwanegol wedi helpu i fynd i'r afael â'r problemau a adroddwyd yn flaenorol gyda galwadau ffôn heb eu hateb, negeseuon e-bost heb eu hateb, a diffyg cyfathrebu o ddesg ddyletswydd y Tîm Iechyd Meddwl Cymunedol?

 

Mae recriwtio Nyrsys Seiciatrig Gymunedol ychwanegol wedi helpu i wella capasiti, ond y prif broblem a nodwyd yn flaenorol oedd weithredol yn hytrach nag yn ymwneud â staffio yn unig. Mae problem gyda rhif cyswllt anghywir neu aneffeithiol wedi'i datrys, ac mae cyfathrebu wedi gwella o ganlyniad. Yn ogystal, rhoddir mwy o bwyslais bellach ar y gwasanaeth opsiwn 2 111, gan gynnwys ei ddefnydd gan weithwyr proffesiynol, i sicrhau bod gan bobl lwybr dibynadwy ac uniongyrchol at gymorth iechyd meddwl.

 

• O ystyried bod Sir Fynwy yn ymddangos yn uwch na rhai ardaloedd eraill yn y prif ddata cyfraddau hunanladdiad, a oes enghreifftiau o arfer gwahanol neu well mewn mannau fel Casnewydd a allai egluro'r amrywiad hwn?

 

Dylid trin cymariaethau uniongyrchol rhwng ardaloedd yn ofalus. Mae hunanladdiad yn parhau i fod yn ddigwyddiad cymharol brin, a gall newidiadau rhifiadol bach gynhyrchu gwahaniaethau amlwg mawr mewn cyfraddau. Mae gwahanol ardaloedd hefyd yn wynebu gwahanol bwysau cymdeithasol a nodweddion poblogaeth, sy'n llunio sut mae gwasanaethau'n cael eu cynllunio a'u comisiynu. Mae gan Gasnewydd, er enghraifft, broffil demograffig gwahanol a threfniadau partneriaeth gwahanol, sy'n dylanwadu ar sut mae adnoddau'n cael eu targedu. Nid oes un model wedi'i nodi'n glir fel un "gwell", ond mae dysgu'n cael ei rannu ar draws ôl-troed y Bwrdd Iechyd.

 

• Fel aelodau etholedig sy'n gweithio o fewn cymunedau, pa gamau ymarferol y gall cynghorwyr eu cymryd i helpu i leihau risg a chefnogi pobl a allai fod yn cael trafferth gydag iechyd meddwl neu ofid hunanladdol?

 

Gall cynghorwyr chwarae rhan bwysig trwy helpu i leihau stigma, gwrando'n dosturiol, ac annog pobl i geisio cymorth. Gall bod yn hawdd mynd atynt, cyfeirio trigolion at wasanaethau priodol, ac atgyfnerthu negeseuon bod cymorth ar gael helpu i dorri ar draws eiliadau o argyfwng. Gall ymyrraeth garedig ac amserol gan ffigurau cymunedol dibynadwy wneud gwahaniaeth sylweddol, yn enwedig pan fydd rhywun yn teimlo'n ynysig neu wedi'i orlethu.

 

• A all sefydliadau trydydd sector fel Mind gyfeirio'n uniongyrchol at Wasanaethau Iechyd Meddwl Cymunedol, neu gyfrannu'n ffurfiol at atgyfeiriadau, o ystyried eu bod yn aml yn dal gwybodaeth gefndir fanwl am unigolion ac wedi sefydlu perthnasoedd â nhw?

 

 

 

Mae timau iechyd meddwl yn symud tuag at fodel mynediad mwy agored a symlach, gan gynnwys defnyddio'r un pwynt mynediad drwy opsiwn 111 2. Mewn egwyddor, gellir derbyn atgyfeiriadau o ystod eang o ffynonellau, nid meddygon teulu yn unig. Fodd bynnag, gall sut mae asiantaethau'r trydydd sector yn cyfrannu at atgyfeiriadau amrywio yn ymarferol, ac mae hyn yn gysylltiedig â sut mae rhyngwynebau rhwng gwasanaethau'n gweithredu'n lleol. Cytunwyd y byddai Mind a BIPAB yn dilyn y mater penodol hwn y tu allan i'r cyfarfod i egluro llwybrau atgyfeirio a sicrhau bod y wybodaeth a gedwir gan bartneriaid trydydd sector dibynadwy yn cael ei defnyddio'n effeithiol.

 

•        Pwysleisiodd Megan fod gan weithwyr y trydydd sector yn aml lawer mwy o wybodaeth gyd-destunol a hanesyddol am unigolion nag a gesglir mewn atgyfeiriadau byr neu finimalaidd, a gallai gallu trosglwyddo'r wybodaeth hon yn ystyrlon wella asesu a chanlyniadau.

 

Cydnabuwyd y pwynt hwn, gyda chydnabyddiaeth bod canlyniadau da yn dibynnu ar rannu gwybodaeth effeithiol a chyfathrebu clir rhwng gwasanaethau. Nodwyd gwella rhyngwynebau rhwng gwasanaethau statudol a thrydydd sector, gan gynnwys sut mae atgyfeiriadau'n cael eu trin a'u hategu â manylion cyd-destunol, fel maes pwysig ar gyfer gwaith parhaus.

 

Crynodeb y Cadeirydd:

 

Diolchodd y Cadeirydd i gynrychiolwyr o Fwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan a'r tîm Iechyd Cyhoeddus am eu cyflwyniad manwl a llawn gwybodaeth, gan gydnabod cymhlethdod a sensitifrwydd y materion a drafodwyd. Nododd fod y sesiwn wedi tynnu sylw at raddfa'r heriau iechyd meddwl ac atal hunanladdiad a'r swm sylweddol o waith partneriaeth sydd eisoes ar y gweill ledled Gwent.

 

Pwysleisiodd bwysigrwydd gwell gwelededd a dealltwriaeth o ddata, yn enwedig ar lefel leol, gan gydnabod y cyfyngiadau sydd ynghlwm wrth ystadegau hunanladdiad a'r angen am ofal wrth ddehongli niferoedd bach. Pwysleisiodd y Cadeirydd y dylai craffu barhau i ganolbwyntio ar ganlyniadau, atal, a thargedu adnoddau'n effeithiol yn hytrach na ffigurau pennawd yn unig.

 

Tanlinellodd y Cadeirydd werth dulliau cymunedol ac ataliol, gan gynnwys hyfforddiant, ymyrraeth gynnar, a chysylltiadau cryf rhwng gwasanaethau statudol, sefydliadau trydydd sector, ac awdurdodau lleol. Croesawodd ddatblygiad mentrau newydd, gan gynnwys y peilot atal hunanladdiad a llwybrau mynediad gwell fel opsiwn 111 2, gan egluro y byddai craffu parhaus ar hygyrchedd ac ymatebolrwydd gwasanaethau yn parhau i fod yn bwysig.

 

 

 

Daeth i ben drwy gadarnhau y byddai atal hunanladdiad ac iechyd meddwl yn parhau i fod yn faes blaenoriaeth i'r Pwyllgor yn ystod gweddill tymor y Cyngor, ac y byddai craffu pellach yn cynnwys ymgysylltu parhaus â'r Bwrdd Iechyd a gwasanaethau Iechyd Meddwl ac Anabledd Dysgu. Daeth â'r eitem i ben yn ffurfiol drwy ddiolch i'r holl gyfranwyr am eu hagoredrwydd, eu proffesiynoldeb, a'u hymrwymiad i wella canlyniadau i drigolion. Cam gweithredu: gosod taflenni ym myrddau post yr Aelodau.