Agenda item

Cyflwynodd yr Aelod Cabinet Ben Callard a Nick Keyse yr adroddiad ac atebodd gwestiynau'r aelodau gyda Peter Davies.

 

Fel rhan o'r cyflwyniad, cynghorodd Nick Keyse y Pwyllgor, ers cyhoeddi'r adroddiad, fod adnewyddu prydles wedi'i gwblhau'n llwyddiannus ym Mharc Busnes Castlegate. Roedd yr adroddiad wedi tynnu sylw at risg sy'n gysylltiedig â thenant mawr y byddai ei brydles yn dod i ben yn ystod y flwyddyn, a bod hyn wedi'i gynnwys i ddangos y canlyniadau posibl pe bai'r lle'n dod yn wag. Cadarnhaodd fod y risg hon bellach wedi'i lliniaru, gan fod y tenant - a nodwyd fel y trydydd meddiannwr mwyaf ym Mharc Busnes Castlegate - wedi llofnodi prydles newydd, gan ymrwymo i aros ar y safle am gyfnod pellach o bum mlynedd o leiaf.

 

Pa mor strategol yw'r Cyngor yn ei ymagwedd at asedau fel Parc Busnes Castlegate, a phryd ydym yn rhoi'r gorau i'w ystyried yn ased strategol ac yn hytrach yn ei gydnabod fel un sy'n tanberfformio? A yw'n wirioneddol addas i'r Cyngor?

 

Rydym yn cydnabod bod Parc Busnes Castlegate yn ased heriol ac nad yw'n perfformio ar hyn o bryd yn y ffordd a fwriadwyd yn wreiddiol. Gall fformat a chyfluniad y gofod deimlo'n hen ffasiwn, yn enwedig mewn marchnad swyddfeydd ar ôl pandemig sydd wedi newid yn sylweddol. Fodd bynnag, rydym hefyd yn gweld gwerth strategol cryf yn yr ased, yn enwedig oherwydd ei leoliad a'i rôl bosibl mewn datblygiad yn y dyfodol, gan gynnwys ei berthynas ag uchelgeisiau adfywio a chynllunio ehangach.

 

 

Er nad yw lefelau meddiannaeth eto wedi cyrraedd y lefel a ddymunwn, maen nhw'n symud i gyfeiriad cadarnhaol. Rhaid i ni hefyd gydbwyso perfformiad ariannol pur â manteision economaidd a chymunedol ehangach, gan gynnwys cefnogaeth cyflogaeth a busnes. Rhaid gwneud unrhyw benderfyniadau hirdymor ynghylch dyfodol Castlegate yn ofalus, yn enwedig o ran tenantiaid presennol sy'n darparu swyddi lleol a sefydlogrwydd economaidd. Am y rhesymau hynny, rydym yn parhau i'w drin fel ased strategol wrth adolygu'n weithredol y ffordd orau o wneud y mwyaf o'i werth.

 

A ydym yn hyderus na ellid cyflawni'r manteision yr ydym yn eu cael o'r buddsoddiad hwn yn fwy effeithiol trwy ddefnyddio'r buddsoddiad hwnnw'n wahanol mewn mannau eraill, neu trwy ei reoli mewn ffordd wahanol? Yn ei hanfod, a ydym yn cael yr enillion cyffredinol gorau - ariannol ac fel arall - o'r ased hwn?

 

Yr hyn sy'n gwahaniaethu perchnogaeth y Cyngor yw'r gallu i gael manteision na fyddai landlord preifat yn eu blaenoriaethu na'u cyflawni yn yr un ffordd. Er bod ein hamcan craidd yn parhau i fod i wneud y mwyaf o feddiannaeth ac incwm, rydym hefyd yn gallu defnyddio'r ased yn fwy hyblyg i gefnogi amcanion ehangach y cyngor a'r gymuned. Er enghraifft, mae mentrau fel cynnig gweithle hyblyg Sir Fynwy wedi'u cyflwyno'n llwyddiannus yng Nghastellgate a byddai'n anoddach eu cynnal o dan fodel masnachol yn unig.

 

Rydym hefyd wedi gallu cefnogi defnyddiau dros dro a chymunedol o'r safle, darparu trefniadau tenantiaeth mwy hyblyg, ac alinio'r ased ag amcanion datblygu economaidd ehangach. Er ei bod bob amser yn iawn gofyn a ellid adleoli buddsoddiad mewn mannau eraill, rydym yn hyderus bod stiwardiaeth y Cyngor yn caniatáu i ni echdynnu ystod ehangach o fuddion o Castlegate nag a fyddai fel arall yn bosibl, ochr yn ochr â llwybr ariannol sy'n gwella'n gyson.

 

Pa mor aml y caiff buddsoddiadau'r Cyngor fel Castlegate eu hadolygu'n ffurfiol, a pha mor aml y caiff dulliau amgen neu arloesol eu hystyried?

 

Yn ymarferol, caiff asedau fel Castlegate eu hadolygu'n rheolaidd iawn. Ar lefel weithredol, rydym yn cynnal cyfarfodydd misol gyda'n hasiantau rheoli, sy'n canolbwyntio nid yn unig ar berfformiad o ddydd i ddydd, meddiannaeth ac ymholiadau, ond hefyd ar wybodaeth am y farchnad a safleoedd cymharol ar hyd coridor yr M4. Mae hyn yn ein helpu i ddeall a yw materion perfformiad yn benodol i asedau neu'n adlewyrchu amodau marchnad ehangach.

 

Y tu hwnt i hynny, rydym yn sicrhau bod asedau'n cael eu cynrychioli yn y fforymau rhanbarthol a strategol priodol, gan gynnwys ymgysylltu â Phrifddinas-Ranbarth Caerdydd, lle mae cyfleoedd ar gyfer defnyddiau yn y dyfodol, clystyru sectorau a buddsoddiad mewnol yn cael eu harchwilio. Rydym hefyd wedi profi ein dull drwy ymgysylltu â nifer o asiantau masnachol i adolygu ein telerau a'n safle yn y farchnad, a'r adborth cyson fu bod ein cynnig yn parhau i fod yn gystadleuol ar gyfer parc busnes y tu allan i'r dref. Gyda'i gilydd, mae hyn yn sicrhau bod perfformiad, strategaeth ac opsiynau ar gyfer y dyfodol yn cael eu hadolygu'n barhaus yn hytrach na'u hasesu ar sail anaml neu adweithiol.

 

Pa feini prawf fyddai'n sbarduno penderfyniad i gael gwared ar ased buddsoddi fel Parc Busnes Castlegate yn hytrach na'i gadw ar gyfer incwm hirdymor, ac a yw'r Cyngor wedi asesu a allai rhyddhau cyfalaf drwy waredu gefnogi gwasanaethau craidd yn well na chynhyrchu incwm parhaus?

 

Rydym yn adolygu asedau buddsoddi yn barhaus, ond byddai unrhyw benderfyniad i waredu yn cael ei wneud yn ofalus iawn a byddai'n dibynnu a ydym yn credu ein bod wedi gwneud y mwyaf o botensial yr ased ac a fyddai gwaredu'n arwain at ganlyniad cyffredinol gwell i'r Cyngor. Yn ymarferol, mae asedau'n gyffredinol yn fwy deniadol i'w gwaredu pan fyddant yn perfformio'n gryf, yn hytrach na phan fyddant dan bwysau, a dyna pam mae ein ffocws yn parhau ar wella perfformiad yn hytrach na gadael yn gynamserol.

 

Yng nghyswllt Parc Busnes Castlegate, fe'i caffaelwyd yn wreiddiol fel buddsoddiad hirdymor, ac rydym yn parhau i weld manteision strategol, economaidd a chyflogaeth sy'n ymestyn y tu hwnt i gynhyrchu incwm yn unig. Byddai gwaredu'r ased ar y cam hwn hefyd yn dileu ffrwd refeniw a gallai greu pwysau ychwanegol mewn mannau eraill yng nghyllid y Cyngor. Er bod rhyddhau cyfalaf bob amser yn rhywbeth yr ydym yn ymwybodol ohono, ar hyn o bryd yr argymhelliad yw cadw'r ased wrth barhau i wella meddiannaeth a pherfformiad ac ailasesu'r opsiynau unwaith y bydd y sefyllfa honno'n cryfhau ymhellach.

 

O ran cynhyrchu ynni solar, a yw'r Cyngor wedi ehangu'r dull hwn mewn mannau eraill yn yr ystâd, er enghraifft drwy ganopïau solar neu integreiddio â gwefru cerbydau trydan, ac a yw hyn yn cael ei adlewyrchu mewn enillion gwell?

 

Ydym, rydym yn ehangu cynhyrchu ynni adnewyddadwy yn weithredol ar draws ystâd y Cyngor. Mae'r gosodiad canopi solar yn Nh? Arloesi (Innovation House) yn rhan o raglen ddatgarboneiddio ehangach sydd â'r nod o wneud y mwyaf o dechnoleg adnewyddadwy, diogelu ein hasedau ar gyfer y dyfodol a gwella eu hatyniad i feddianwyr. Mae integreiddio ynni adnewyddadwy, gan gynnwys cynhyrchu ynni solar a seilwaith gwefru cerbydau trydan, yn cefnogi amcanion amgylcheddol ac apêl fasnachol.

 

Mae'r codiad ariannol y cyfeirir ato yn yr adroddiad yn ymwneud yn bennaf â fferm solar y Cyngor, ond mae pob gosodiad adnewyddadwy ar draws yr ystâd yn cyfrannu at wydnwch a gwerth hirdymor. Mae'r mentrau hyn wedi'u cysylltu'n agos â nodau cynaliadwyedd ehangach ac maent yn gynyddol berthnasol i denantiaid wrth ystyried meddiannu, yn enwedig o ran costau gweithredu ac ymrwymiadau amgylcheddol corfforaethol.

 

Fy nealltwriaeth i yw bod yr enillion cyfredol ar fuddsoddiad ym Mharc Hamdden Casnewydd tua 1.8%, yn hytrach na'r 2% a gynlluniwyd yn wreiddiol. Felly, a ydym yn dal i fod islaw'r targed, ac a ddylem fod yn ofalus ynghylch cyflwyno hwn fel ased sy'n perfformio'n gryf?

 

Ydy, mae'r enillion a adroddir ar hyn o bryd tua 1.8%, ac rydym yn cydnabod bod hyn yn is na'r targed gwreiddiol o 2%. Fodd bynnag, mae'n cynrychioli gwelliant sylweddol o'i gymharu â blynyddoedd blaenorol, ac mae'n adlewyrchu trywydd cadarnhaol yn hytrach na sefyllfa statig. Yn bwysig, ers cwblhau'r adroddiad, mae newidiadau prydlesu pellach wedi digwydd sy'n golygu bod yr enillion rhagamcanol ar gyfer 2026–27 bellach yn agosach at 2.4%, gan ragori ar y targed gwreiddiol.

 

Er nad ydym yn hunanfodlon, rydym yn hyderus bod Parc Hamdden Casnewydd yn perfformio fwyfwy fel y bwriadwyd, gan ddarparu ffrwd incwm ddibynadwy sy'n cyfrannu'n uniongyrchol at ariannu gwasanaethau'r Cyngor. Mae angen i unrhyw asesiad o berfformiad ystyried amodau'r farchnad, yn enwedig yn y sectorau hamdden a manwerthu, a'r ffaith bod perfformiad yn gwella yn hytrach na dirywio.

 

Pa gyfleoedd ychwanegol sy'n cael eu hystyried ar gyfer Parc Busnes Castlegate, gan gynnwys defnyddiau posibl fel cynhyrchu solar estynedig, trafnidiaeth neu ddefnyddiau depo, neu alinio â'r Cynllun Datblygu Lleol Amnewid, ac a yw busnesau lleol yn cael eu heithrio rhag meddiannu lle yno?

 

Mae Parc Busnes Castlegate yn safle cyflogaeth gwarchodedig, ac mae dosbarthiadau defnydd cynllunio penodol sy'n pennu pa weithgareddau all a na allant ddigwydd yno. Lle nad yw busnesau wedi gallu lleoli yng Nghastellgate, mae hyn fel arfer oherwydd nad oedd eu defnydd arfaethedig yn cyd-fynd â'r cyfyngiadau cynllunio hynny, yn hytrach nag oherwydd nad oeddem yn fodlon darparu ar gyfer busnesau lleol. Rydym hefyd yn ymwybodol o beidio â denu busnesau allan o ganol trefi lle byddai hynny'n tanseilio bywiogrwydd y stryd fawr.

 

Wedi dweud hynny, rydym yn archwilio cyfleoedd ychwanegol yn weithredol i wneud y mwyaf o werth a defnyddioldeb y safle. Mae'r rhain yn cynnwys defnyddiau ynni adnewyddadwy posibl fel gosodiadau solar, ystyried seilwaith gwefru cerbydau trydan, a defnyddiau mwy hyblyg o ofod presennol, gan gynnwys swyddogaethau'r Cyngor, hyfforddiant, a gweithgaredd cynadledda. Mae Castlegate hefyd yn cael ei ystyried yng nghyd-destun uchelgeisiau cynllunio a datblygu economaidd ehangach, gan gynnwys cysylltiadau â'r Cynllun Datblygu Lleol Amnewid, i sicrhau ei fod yn parhau i fod yn berthnasol yn strategol.

 

A allwch gadarnhau bod gwiriadau a chydbwyseddau priodol bellach ar waith i osgoi problemau blaenorol ynghylch penderfyniadau buddsoddi ar raddfa fawr, yn enwedig defnyddio arian cyhoeddus sylweddol, gan gynnwys buddsoddiadau a wnaed y tu allan i'r sir?

 

Gallwn roi'r sicrwydd hwnnw. Mae dull y Cyngor o fuddsoddi wedi newid yn sylweddol. Nid yw caffaeliadau ar raddfa fawr, yn enwedig y rhai y tu allan i'r sir, yn cael eu dilyn mwyach. Mae trefniadau goruchwylio hefyd wedi newid, gyda'r Pwyllgor Craffu Perfformiad a Throsolwg bellach yn chwarae rhan allweddol wrth graffu ar berfformiad a rheolaeth asedau buddsoddi presennol.

 

Mae penderfyniadau ar fuddsoddi, cadw neu waredu bellach yn destun llywodraethu cliriach, rheolaethau ariannol cryfach ac adrodd tryloyw. Nid oes rhaglen weithredol o gaffaeliadau cymharol, a byddai unrhyw gynigion yn y dyfodol o'r natur honno angen ystyriaeth a chymeradwyaeth benodol a chadarn gan Aelodau trwy brosesau gwneud penderfyniadau ffurfiol y Cyngor.

 

Sut mae incwm rhent ac ôl-ddyledion yn cael eu monitro ar draws y portffolio, a pha mor hir ydym yn goddef ôl-ddyledion parhaus cyn cymryd camau gweithredu neu chwilio am ddeiliad newydd?

 

Mae gennym brosesau clir a strwythuredig ar waith i fonitro incwm rhent ac ôl-ddyledion ar draws y portffolio cyfan. Mae sbardunau ariannol awtomataidd ar waith fel bod taliadau a fethwyd neu a hwyr yn cael eu nodi'n gyflym, gan annog ymgysylltu â thenantiaid i ddeall y rhesymau y tu ôl i'r ôl-ddyledion. Mae hyn yn berthnasol ar draws pob math o ased, gan gynnwys ystadau masnachol, ffermydd y sir a buddsoddiadau mawr fel Parc Hamdden Casnewydd a Pharc Busnes Castlegate.

 

Lle mae ôl-ddyledion yn parhau, gwneir penderfyniadau fesul achos, gan ystyried maint y tenant, natur y busnes a'r cyd-destun economaidd ehangach. Mewn rhai achosion, yn enwedig lle nad yw'n bosibl adennill, byddwn yn symud i orfodi telerau prydles ac adennill meddiant, fel sydd wedi digwydd yn flaenorol ym Mharc Hamdden Casnewydd. Mae'r dull cyffredinol yn cydbwyso disgyblaeth fasnachol â chymesuredd, ond nid ydym yn caniatáu i ôl-ddyledion heb eu datrys barhau am gyfnod amhenodol.

 

Ydy, mae'r enillion a adroddir ar hyn o bryd tua 1.8%, ac rydym yn cydnabod bod hyn yn is na'r targed gwreiddiol o 2%. Fodd bynnag, mae'n cynrychioli gwelliant sylweddol o'i gymharu â blynyddoedd blaenorol, ac mae'n adlewyrchu trywydd cadarnhaol yn hytrach na sefyllfa statig. Yn bwysig, ers cwblhau'r adroddiad, mae newidiadau prydlesu pellach wedi digwydd sy'n golygu bod yr enillion rhagamcanol ar gyfer 2026–27 bellach yn agosach at 2.4%, gan ragori ar y targed gwreiddiol.

 

Er nad ydym yn hunanfodlon, rydym yn hyderus bod Parc Hamdden Casnewydd yn perfformio fwyfwy fel y bwriadwyd, gan ddarparu ffrwd incwm ddibynadwy sy'n cyfrannu'n uniongyrchol at ariannu gwasanaethau'r Cyngor. Mae angen i unrhyw asesiad o berfformiad ystyried amodau'r farchnad, yn enwedig yn y sectorau hamdden a manwerthu, a'r ffaith bod perfformiad yn gwella yn hytrach na dirywio.

 

Pa gyfleoedd ychwanegol sy'n cael eu hystyried ar gyfer Parc Busnes Castlegate, gan gynnwys defnyddiau posibl fel cynhyrchu solar estynedig, trafnidiaeth neu ddefnyddiau depo, neu alinio â'r Cynllun Datblygu Lleol Amnewid, ac a yw busnesau lleol yn cael eu heithrio rhag meddiannu lle yno?

 

Mae Parc Busnes Castlegate yn safle cyflogaeth gwarchodedig, ac mae dosbarthiadau defnydd cynllunio penodol sy'n pennu pa weithgareddau all a na allant ddigwydd yno. Lle nad yw busnesau wedi gallu lleoli yng Nghastellgate, mae hyn fel arfer oherwydd nad oedd eu defnydd arfaethedig yn cyd-fynd â'r cyfyngiadau cynllunio hynny, yn hytrach nag oherwydd nad oeddem yn fodlon darparu ar gyfer busnesau lleol. Rydym hefyd yn ymwybodol o beidio â denu busnesau allan o ganol trefi lle byddai hynny'n tanseilio bywiogrwydd y stryd fawr.

 

Wedi dweud hynny, rydym yn archwilio cyfleoedd ychwanegol yn weithredol i wneud y mwyaf o werth a defnyddioldeb y safle. Mae'r rhain yn cynnwys defnyddiau ynni adnewyddadwy posibl fel gosodiadau solar, ystyried seilwaith gwefru cerbydau trydan, a defnyddiau mwy hyblyg o ofod presennol, gan gynnwys swyddogaethau'r Cyngor, hyfforddiant, a gweithgaredd cynadledda. Mae Castlegate hefyd yn cael ei ystyried yng nghyd-destun uchelgeisiau cynllunio a datblygu economaidd ehangach, gan gynnwys cysylltiadau â'r Cynllun Datblygu Lleol Amnewid, i sicrhau ei fod yn parhau i fod yn berthnasol yn strategol.

 

A allwch gadarnhau bod gwiriadau a chydbwyseddau priodol bellach ar waith i osgoi problemau blaenorol ynghylch penderfyniadau buddsoddi ar raddfa fawr, yn enwedig defnyddio arian cyhoeddus sylweddol, gan gynnwys buddsoddiadau a wnaed y tu allan i'r sir?

 

Gallwn roi'r sicrwydd hwnnw. Mae dull y Cyngor o fuddsoddi wedi newid yn sylweddol. Nid yw caffaeliadau ar raddfa fawr, yn enwedig y rhai y tu allan i'r sir, yn cael eu dilyn mwyach. Mae trefniadau goruchwylio hefyd wedi newid, gyda'r Pwyllgor Craffu Perfformiad a Throsolwg bellach yn chwarae rhan allweddol wrth graffu ar berfformiad a rheolaeth asedau buddsoddi presennol.

 

Mae penderfyniadau ar fuddsoddi, cadw neu waredu bellach yn destun llywodraethiant cliriach, rheolaethau ariannol cryfach ac adrodd tryloyw. Nid oes rhaglen weithredol o gaffaeliadau cymharol, a byddai unrhyw gynigion yn y dyfodol o'r natur honno angen ystyriaeth a chymeradwyaeth benodol a chadarn gan Aelodau trwy brosesau gwneud penderfyniadau ffurfiol y Cyngor.

 

Sut mae incwm rhent ac ôl-ddyledion yn cael eu monitro ar draws y portffolio, a pha mor hir ydym yn goddef ôl-ddyledion parhaus cyn cymryd camau gweithredu neu chwilio am ddeiliad newydd?

 

Mae gennym brosesau clir a strwythuredig ar waith i fonitro incwm rhent ac ôl-ddyledion ar draws y portffolio cyfan. Mae sbardunau ariannol awtomataidd ar waith fel bod taliadau a fethwyd neu a hwyr yn cael eu nodi'n gyflym, gan annog ymgysylltu â thenantiaid i ddeall y rhesymau y tu ôl i'r ôl-ddyledion. Mae hyn yn berthnasol ar draws pob math o ased, gan gynnwys ystadau masnachol, ffermydd y sir a buddsoddiadau mawr fel Parc Hamdden Casnewydd a Pharc Busnes Castlegate.

 

Lle mae ôl-ddyledion yn parhau, gwneir penderfyniadau fesul achos, gan ystyried maint y tenant, natur y busnes a'r cyd-destun economaidd ehangach. Mewn rhai achosion, yn enwedig lle nad yw'n bosibl adennill, byddwn yn symud i orfodi telerau prydles ac adennill meddiant, fel sydd wedi digwydd yn flaenorol ym Mharc Hamdden Casnewydd. Mae'r dull cyffredinol yn cydbwyso disgyblaeth fasnachol â chymesuredd, ond nid ydym yn caniatáu i ôl-ddyledion heb eu datrys barhau am gyfnod amhenodol.

 

Unwaith y bydd storfa'r amgueddfa yn symud yn ôl i’r Neuadd Sirol – a ragwelir ar hyn o bryd tua diwedd y flwyddyn galendr – bydd gennym gyfle i ystyried Neuadd y Farchnad mewn modd mwy cyfannol. Mae'r adeilad yn unigryw yn ei gynllun a'i hyblygrwydd posibl, a byddwn yn canolbwyntio ar nodi defnyddiau sy'n ategu'r deiliaid presennol ac yn helpu i yrru gweithgaredd i'r rhan honno o'r dref. Rydym yn bwriadu dechrau marchnata'r lle sy'n weddill cyn i'r amgueddfa adael, er mwyn lleihau cyfnodau gwag a sicrhau ein bod yn sicrhau defnyddiau priodol o ansawdd uchel sy'n cyd-fynd ag amcanion adfywio a chanol y dref.

 

Crynodeb y Cadeirydd:

 

Diolch i'r Aelod Cabinet a'r swyddogion am yr adroddiad a'u hymatebion heddiw. Mae wedi bod yn drafodaeth ddefnyddiol iawn. Symudwyd yr adroddiad.